1918

Republika

1918
Historická budova pražského Hlavního nádraží – Fantova kavárna

Był 1918 rok. Pragnienie wielu Czechów i Słowaków, by żyć we wspólnym suwerennym kraju, stało się rzeczywistością. Czechosłowacja, nowa republika na mapie Europy, z nadzieją rozpoczęła marsz przez historię, szybko zyskując międzynarodowy szacunek i uznanie.
Mamy 2018 rok. Od ówczesnych wydarzeń upłynęło równe sto lat. Mapa Europy w tym czasie zmieniała się wielokrotnie. Zmieniały się również granice naszych krajów. Jednak w naszej historii współczesnej rok 1918 nadal pozostaje przełomowy. 100 lat to piękna, okrągła rocznica, świętujmy zatem! Przypomnijmy sobie ciekawe historie, odwiedźmy miejsca, które przypominają nam o naszej wspólnej historii.

1918

Historia legionów

1918
Praha - Vítkov

Podwaliną nowego państwa, poza ideą, pragnieniem i wysiłkami dyplomatycznymi, była również siła zbrojna. Jej ucieleśnieniem były Legiony Czechosłowackie - jednostki wojskowe powstające w trakcie I wojny światowej za granicą, przede wszystkim w Rosji, ale także we Francji i Włoszech. Po wojnie legiony stanowiły siłę, która nie tylko interweniowała militarnie w wielu sporach terytorialnych, ale z których szeregów rekrutowano żołnierzy żandarmerii, gwardii zamkowej i pracowników czechosłowackiej służby wywiadowczej. Jakie można dziś znaleźć zabytki związane z legionami? Na przykład rondokubistyczny budynek dawnego Legiobanku w Pradze Na Pořící, zaprojektowany przez architekta Gočára, a także muzeum objazdowe - odnowiony pociąg legionowy, w którym nasi żołnierze przejęli kontrolę nad koleją transsyberyjską. Na Vítkovie wybudowano monumentalny pomnik, by upamiętnić legionistów i uczcić odwagę narodu czeskiego.

1920

Sklepienie Słowacji

1920
Vysoké tatry

Tatry Wysokie nie zajmują co prawda rozległego obszaru, jednak od zawsze były symbolem Słowacji. W imieniu wszystkich Słowaków wyraził to poeta Janko Matúška, tworząc tekst do melodii pieśni ludowej „Nad Tatrami się błyska” („Nad Tatrou sa blýska”), której pierwsza zwrotka stała się częścią czechosłowackiego hymnu. Kiedy zakończono budowę kolei koszycko-bogumińskiej (košicko-bohumínská železnice), do Tatr zrobiło się nagle blisko z regionu Moraw, Śląska i Czech. Tatry zostały odkryte przez turystów, sportowców, kuracjuszy, a ich popularność nie maleje. Najwyższy słowacki łańcuch górski spełnia przecież wszystkie kryteria wysokich gór - można tutaj znaleźć strome i poszarpane masywy skalne, długie grzbiety górskie, jeziora górskie i wysokie wodospady. Nic dziwnego, że obszar ten chroniony jest jako park narodowy.

1920

Delikatne rzemiosło

1920
České sklo

Czeskie szkło od wieków cieszyło się dużą popularnością, jednak to wraz z pojawieniem się czeskiego kryształu szlifowanego i grawerowanego czeskie huty szkła stały się znane na całym świecie. Do prawdziwych szklanych klejnotów zaliczyć można zachwycające ornamenty secesyjne, delikatne ozdoby świąteczne, bajkowo piękną biżuterię, żyrandole i małe figurki dekoracyjne. W okresie międzywojennym szkło było często stosowane w architekturze, zarówno w nowo powstających budynkach, jak i zabytkowych - począwszy od obiektów funkcjonalistycznych aż po witraże katedry praskiej. W 1920 roku w mieście Železný Brod powstała pierwsza czeska szkoła szklarska.

Kamenický Šenov, Nový Bor, Jablonec nad Nisou i inne centra przemysłu szklarskiego mogą poszczycić się muzeami pełnymi zjawiskowych eksponatów.

1921

Śladami T. G. M.

1921
Lány

Wędrówka śladami Tomáša Garrigua Masaryka byłaby wyprawą, której nie powstydziliby się najwięksi podróżnicy minionego wieku. Od miejsca jego urodzenia i młodości spędzonej na południu Moraw, przez Wiedeń, Genewę, Paryż, Londyn, Stany Zjednoczone, nie wspominając o misji na Syberii i o Japonii. My pójdziemy na skróty. Począwszy od ekspozycji stałej poświęconej Masarykowi w jego rodzinnym mieście Hodonín, przez Zamek Praski (Pražský hrad), w którym nie tylko sprawował swój urząd, ale który również z pomocą słoweńskiego architekta Plečnika zmodernizował, , aż po miejscowość Lány niedaleko Kladna. Tutaj w miejscowym pałacu, który był jego oficjalną letnią siedzibą, Prezydent Wyzwoliciel lubił odpoczywać. Właśnie w tym miejscu można dziś znaleźć kolejną poświęconą mu wystawę muzealną, a na miejscowym cmentarzu jego grób.

1925

Długa podróż Škody

1925
ŠKODA

Wspaniałe czasy dla czeskich samochodów osobowych pod marką Škoda rozpoczęły się w 1925 roku, kiedy pilzneński koncern odkupił fabrykę samochodów Laurin & Klement w mieście Mladá Boleslav. Obecnie Škoda jest jedną z najbardziej rozpoznawalnych i najlepiej sprzedających się czeskich marek na rynku światowym oraz jednym z największych pracodawców w kraju. Z historią marki z oskrzydloną strzałą w logo można zapoznać się w Muzeum ŠKODY w mieście Mladá Boleslav. Jest to nowocześnie zaprojektowana ekspozycja rozmieszczona na 1 800 m² powierzchni wystawowej. Warto zobaczyć na przykład pierwszy model Voiturette, samochody wyścigowe lub wizję przyszłości samochodów osobowych.

1926

Miasto chmielu

1926
Areál Dreherova pivovaru

Praga jest miastem stu wieży, natomiast Žatec pełen jest kominów. Nie jest ich co prawda sto, ale nie sposób ich w mieście nie zauważyć. Większość z nich była wykorzystywana w procesie przygotowania chmielu - miejscowego „świętego surowca”, , dzięki któremu głównie czeskie browarnictwo to narodowy skarb. Do nieco „bluźnierczej kanonizacji” tej rośliny pnącej z rodziny konopiowatych nawiązuje nazwa miejscowego centrum rozrywki - Świątyni chmielu i piwa, sąsiadującego z Muzeum Chmielarstwa. Żatecki chmiel z pewnością zasługuje na swoje muzeum i „świątynię”. Jest on bezdyskusyjnie najlepszy na świecie.

1928

Astronom generałem

1928
Mohyla Milana Rastislava Štefánika

Słowackim bohaterem powstania nowego niepodległego państwa był niewątpliwie Milan Rastislav Štefánik. Można by powiedzieć, taki „brat bliźniak” Masaryka w swoim wygnaniu i tułaczce, formowaniu legionów i staraniach na rzecz utworzenia Czechosłowacji. Współzałożyciel Czechosłowackiej Rady Narodowej, żołnierz z krwi i kości, generał wojsk czechosłowackich i minister spraw wojskowych, wykształcony i uznawany astronom. Dalszą jego karierę w życiu publicznym pierwszej republiki przerwała katastrofa lotnicza, w której zginął w maju 1919 roku w Bratysławie, paradoksalnie podczas powrotu do ojczyzny z wygnania. Jego osobę upamiętnia ogromny pomnik na wzgórzu Bradlo, niedaleko miejscowości Brezová pod Bradlom oraz pomnik w Bratysławie, który po wielu perypetiach został odbudowany w 2009 roku.

1928

1928 – Wystawa kultury współczesnej

1928
Výstava soudobé kultury

1928 - Wystawa kultury współczesnej w Czechosłowacji w centrum wystawowym w Brnie, gdzie został otwarty pawilon Człowiek i jego rodzaj (architekt Jiří Kroha). Głównym tematem pawilonu był sukces Karela Absolona, który odkrył ślady prehistorycznej cywilizacji łowców mamutów u podnóża Wzgórz Pawłowskich (Pálavské vrchy) sprzed 30.000 lat (znana na całym świecie Wenus z Dolních Věstonic została odkryta już w 1925 roku). Wśród eksponatów, przedstawiających życie prehistorycznych łowców, fragmentów oryginalnych wykopalisk z kościmi mamutów, itp. najbardziej atrakcyjnym eksponatem był model mamuta naturalnej wielkości, który został wykonany w okresie od marca do maja 1928 i został w całości zasponsorowany przez firmę T. & A. Baťa w Zlínie.

1929

Miasto pełne koni

1929
Velká pardubická

Jeden z najtrudniejszych i najstarszych kontynentalnych wyścigów konnych odbywa się każdej jesieni w Pardubicach. Pierwsza edycja odbyła się w 1874 roku. W roku obchodów stulecia republiki Wielka Pardubicka odbędzie się po raz sto dwudziesty ósmy. Konie w drodze do mety muszą pokonać 31 przeszkód, z legendarnym rowem Taxisa włącznie, i przebiec dystans 6 900 m. W 1929 roku na torze wyścigowym pojawili się jeźdźcy, którzy „osiodłali” kilka koni równocześnie. Byli to motocykliści. Z biegiem czasu z toru wyścigowego przesiedli się na tor żużlowy i pod nazwą Złoty hełm (Zlatá přilba) ustanowili najstarszy turniej żużlowy na świecie.

1930

Funkcjonalistyczna metropolia

1930
Vila Tugendhat

Austriacki Manchester - tak nazywano Brno na przełomie XIX i XX wieku. Przemysł tekstylny sprowadził do miasta pieniądze, a pieniądze światowych architektów. Jeden z najsłynniejszych, Mies van der Rohe, wybudował dla rodziny Tugendhat jedną z najpiękniejszych willi na świecie. Funkcjonalistyczne dzieło sztuki zostało wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Z niemieckim architektem śmiało konkuruje Czech związany z Brnem - Bohuslav Fuchs, a także wielu innych. Lista zabytków architektury modernistycznej w Brnie jest naprawdę długa, liczy prawie czterysta obiektów, począwszy od budynków prywatnych, przez kawiarnie, kościoły aż po monumentalny pawilon centrum wystawowego w Brnie.

1931

Fenomen Baťa

1931
Baťa

Baťa. Synonim przedsiębiorstwa, gdzie sukces idzie w parze z wrażliwością społeczną i empatią.. Gigant obuwniczy, który osiągnął światowy sukces, budował dla swoich pracowników domy, szkoły i szpitale. Miasto Zlín jest dziś wielkim pomnikiem osiągnięć Baty, jego dalekowzroczności, wizji architektonicznej i biznesowej odwagi. Spektakularne muzeum „Budynek nr 14 na terenie zakładów Baty” to wspaniała podróż przez historię marki i całej rodziny Baty. Pasjonaci mogą odwiedzić także słynny wieżowiec, który w swoich czasach zaskakiwał zaawansowanymi rozwiązaniami technicznymi. Do dziś pełni swoją funkcję osiedle domów robotniczych lub odważny projekt Kanału Baty. Na Słowacji o działalności firmy Baťa przypominają miasta Partizánske (dawniej Baťovany), czy Svit.

1938

Fortyfikacje na pograniczu

1938
Opevněné pohraničí

Z przejęciem, determinacją a pewnie i ze strachem rekruci zgłaszali się do służby wojskowej w trakcie mobilizacji 23 września 1938 roku. W ciągu zaledwie kilku godzin zajęli nowo wybudowane fortyfikacje w regionie przygranicznym. Siedem dni później wracali do swych domów ze łzami w oczach. Na mocy postanowienia układu monachijskiego region przygraniczny został przyznany Niemcom bez walki. I dziś miłośnicy historii militarnej mogą odkrywać tysiące mniejszych i większych bunkrów, lekkich umocnień, schronów piechoty, nowoczesnych twierdz i fortec, w szczególności w regionie wschodnich Czech i północnych Moraw.

1939

Generał Alois Eliáš

1939
Generál Alois Eliáš

Tragiczny okres okupacji nazistowskiej rodził bohaterów narodowych. Wśród nich byli odważni członkowie ruchu oporu zwani Trzej Królowie - Josef Balabán, Josef Mašína i Václav Morávek. Spadochroniarze Jan Kubiš i Jozef Gabčík. A także generał Alois Eliáš, premier rządu Protektoratu, który pomimo wszystkich grożących niebezpieczeństw współpracował z zagranicznym ruchem oporu na czele z Edvardem Benešem i z krajową organizacją Obrona Narodu. Jako jedyny premier okupowanego kraju został skazany na śmierć za działalność konspiracyjną i rozstrzelany przez nazistów po zamachu na Heydricha.

1958

Teatr i wolność słowa

1958
Laterna Magika

Lata 60. XX wieku. Stopniowe złagodzenie represji, stosowanych wobec każdej opinii niezgodnej z linią partii komunistycznej, zaczęło być widoczne w pierwszej kolejności na scenach teatrów praskich. Pierwszym sygnałem stał się sukces multimedialnej Laterny Magica, która zadziwiła świat na światowej wystawie Expo 58 w Brukseli. Bez dużych rewolucyjnych gestów, ale z wolnością artystyczną i zadziwiającą inwencją zaskoczył nowo powstały klub dramatyczny (Činoherní klub). W Teatrze Na zábradlí powodzeniem cieszył się teatr absurdu autorstwa pracownika obsługi sceny z absurdalną przyszłością, Václava Havla. Dziennikarze i pisarze zaczęli tworzyć bez cenzury. Nie trwało to jednak długo.

1968

Praska wiosna

1968
Jezdecká socha patrona české země střeží Václavské náměstí

Po dwudziestu latach bezwzględnej walki klasowej rozpętanej przez rząd komunistyczny w 1968 roku zaczęło się stopniowe odprężenie, kultura i gospodarka zaczęły rozkwitać, a w całym kraju oddychało się swobodniej. Ludzie zaczęli sobie uświadamiać, że sensem współistnienia nie musi być walka, że ten, kto nie jest z nami niekoniecznie musi być przeciwko nam, a świat sięga dalej, niż położona najdalej na zachód czeska miejscowość Aš. Powiew wolności, tzw. praska wiosna, zakończył się dokładnie 21 sierpnia tego samego roku, w godzinach porannych. Wojska pięciu państw Układu Warszawskiego wtargnęły do Czechosłowacji i przy współpracy z miejscowymi kolaborantami zajęły najważniejsze urzędy, redakcje prasowe, stacje radiowe i przez długi okres okupowały cały kraj. Nie pomogły protesty uliczne, nie pomogły nawet ludzkie pochodnie.

1969

Dwie republiki w jednym państwie

1969
Bratislava, hlavní město Slovenska.

Dwie republiki w jednej federacji. Była to pośrednia konsekwencja burzliwego rozwoju sytuacji politycznej w okresie po „praskiej wiośnie”.

1 stycznia 1969 oficjalnie powstały w ramach Czechosłowackiej Republiki Socjalistycznej dwa państwa - Czeska Republika Socjalistyczna i Słowacka Republika Socjalistyczna. Miało to jednak tylko charakter formalny, w rzeczywistości partia komunistyczna znów rozpoczęła stopniowy proces centralizacji. System federycyjny okazał się w 1990 roku, a zwłaszcza trzy lata później, niewystarczający pod względem realizowania interesów narodowych i procesów emancypacyjnych. W ten sposób rozpoczął się nowy rozdział w historii obu krajów. 1 stycznia 1993 powstały dwa nowe suwerenne państwa: Republika Czeska i Republika Słowacka.

1992

Negocjacje w sprawie Czech i Słowacji

1992
Vila Tugendhat

Jeżeli ktoś śledziłby rozmowę dwóch mężczyzn, których sierpniowy upał w 1992 roku zmusił do zdjęcia idealnie skrojonych marynarek i schowania się w cieniu koron drzew w ogrodzie w dzielnicy Černá Pole w Brnie, pomyślałby zapewne, że prowadzą tylko jakąś prywatną lużną rozmowę. Jednak obaj panowie, premierzy czeskiego i słowackiego rządu, Václav Klaus i Vladimír Mečiar, rozmawiali w willi Tugendhat o podziale Czechosłowacji. Dla jednych było to smutne pożegnanie, dla innych oznaczało nadzieję i oczekiwanie. W oczach całego świata było to rozstanie spokojne i przyjazne. W Europie Środkowej powstały dwa suwerenne państwa.

1994

Stalowe serce i czarne złoto

1994
Řetízkové šatny horníků v černouhelném hlubinném dole Michal v Ostravě

Górnictwo i hutnictwo są częścią czeskiej tradycji już od średniowiecza. W północnomorawskiej metropolii Ostrawie spotkały się w tej najlepszej formie, by uczynić z niej „stalowe serce Republiki”. Dziś serce to bije co prawda delikatniej, ale część miasta zmieniła się w galerię industrializmu pod gołym niebem i głęboko pod ziemią. Na własnej skórze można tutaj poczuć to, co czuł górnik, począwszy od zmiany ubrań w historycznych szatniach łańcuchowych, poprzez autentyczny zjazd windą szybową, aż po klaustrofobiczną atmosferę szybu w Kopalni Michal. Po prześledzeniu procesu zmiany rudy w żelazo można wypić kawę na samym szczycie dawnego wysokiego pieca w Dolnych Witkowicach.

2012

Lotnisko im. Václava Havla w Pradze

2012
Letiště Václava Havla

Ciekawostką jest, że Václav Havel (1936-2011) pomimo swego zamiłowania do podróży i poznawania innych krajów, latanie traktował jako zło konieczne. Może się więc wydawać paradoksalnym fakt, że jego imieniem nazwano właśnie lotnisko. Jednak co innego, niż międzynarodowy port lotniczy, „brama do świata”, symbolizuje lepiej swobodny i niczym nieograniczony ruch osób i myśli, a więc wartości wyznawane przez tego niezłomnego obrońcę wolności, praw człowieka i pierwszego prezydenta Republiki Czeskiej? Lotnisko im. Václava Havla w Pradze to jednak nie tylko miejsce wylotów, przylotów i przesiadek - w ramach oficjalnych wycieczek organizowanych na terenie lotniska można z bliska poznać jego zaplecze, które należy do najnowocześniejszych w Europie Środkowej.